Làm sao định hướng ngành nghề phù hợp cho con trước khi đi du học?

1. Đừng chỉ chọn ngành "hot", hãy nhìn vào xu hướng phát triển của thế giới

Ai cũng biết, xu hướng ngành nghề luôn thay đổi theo nhu cầu của thị trường lao động.

Nếu khoảng 10 năm trước, Quản trị Kinh doanh (Business), Marketing hay Tài chính là những lựa chọn gần như "mặc định" của rất nhiều du học sinh, thì vài năm trở lại đây, bức tranh đã có nhiều thay đổi.

Các quốc gia như Mỹ, Canada, Ireland, Anh hay Úc đều đang đầu tư mạnh vào những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và nghiên cứu cao. Vì vậy, nhu cầu nhân lực hiện nay tập trung nhiều hơn vào:

• Trí tuệ nhân tạo (AI)
• Khoa học dữ liệu (Data Science)
• An ninh mạng (Cyber Security)
• Kỹ thuật
• Công nghệ bán dẫn
• Kỹ thuật Y sinh
• Công nghệ sinh học
• Dược học

Điều đó không có nghĩa Business không còn là ngành tốt. Tuy nhiên, nếu chỉ chọn ngành vì "ngày xưa ai cũng học" mà không nhìn đến nhu cầu tuyển dụng trong 5–10 năm tới, rất có thể cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp sẽ không còn rộng mở như trước.

Một học sinh lớp 10 hôm nay sẽ tốt nghiệp đại học sau khoảng 7–8 năm nữa. Vì vậy, điều cần nhìn không phải là ngành nào đang hot ở hiện tại, mà là ngành nào vẫn có nhiều cơ hội khi các bạn chính thức bước vào thị trường lao động.

2. Ngành phù hợp phải xuất phát từ năng lực của chính các bạn học sinh

Không ít phụ huynh thấy AI đang phát triển nên muốn con học AI, thấy ngành Dược có thu nhập tốt nên muốn con theo Dược. Nhưng thực tế, một ngành có triển vọng đến đâu cũng sẽ rất khó nếu không phù hợp với năng lực của học sinh.

Thông thường:

• Học sinh mạnh về Toán, Logic, thích giải quyết vấn đề thường phù hợp với AI, IT hoặc Kỹ thuật.
• Học sinh yêu thích Sinh học, Hóa học, cẩn thận và tỉ mỉ sẽ có nhiều lợi thế ở nhóm ngành Y sinh hoặc Dược.
• Những bạn có khả năng giao tiếp tốt, thích sáng tạo và làm việc với con người có thể phù hợp với Marketing, Truyền thông hay Quản trị.

Chính vì vậy, đừng cố ép một học sinh thiên về sáng tạo phải trở thành kỹ sư, cũng đừng bắt một bạn rất giỏi tư duy logic phải theo học ngành chỉ vì "gia đình ai cũng làm".

Khi học đúng thế mạnh, các con không chỉ học nhẹ nhàng hơn mà còn dễ đạt thành tích tốt, từ đó tạo lợi thế khi xin học bổng hoặc tìm việc sau này.

3. Hãy lắng nghe điều con thực sự yêu thích

Ngoài xu hướng thị trường và năng lực, còn một yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua Sự yêu thích của chính các bạn học sinh.

Có những bạn từ nhỏ đã rất thích tháo lắp máy tính, mày mò viết code hoặc tìm hiểu về AI. Có bạn lại say mê đọc sách về cơ thể con người, thích làm thí nghiệm Sinh học hoặc dành hàng giờ để nghiên cứu các về mọi thứ xung quanh, cũng có những bạn yêu thích thiết kế, nghệ thuật,...

Những sở thích ấy đôi khi chính là dấu hiệu đầu tiên cho thấy các bạn có thể gắn bó lâu dài với một lĩnh vực nào đó.

Thực tế, một người có thể làm nghề trong 30–40 năm. Vì vậy, nếu chỉ chọn ngành vì "dễ xin việc" hoặc "lương cao" mà bản thân không có hứng thú, rất khó để duy trì động lực học tập và phát triển lâu dài.

Bởi vậy, thay vì quyết định thay con, bố mẹ nên tạo điều kiện để con được tìm hiểu nhiều lĩnh vực khác nhau, tham gia các hoạt động trải nghiệm và có cơ hội khám phá điều mình thực sự yêu thích.

4. Nếu con chưa biết mình thích gì thì sao?

Đây là câu hỏi Du học Nam Phong nhận được rất nhiều từ các gia đình có con đang học lớp 10, hay thậm chí là các bạn học sinh lên lớp 12 rồi đến tư vấn vẫn còn rất băn khoăn. 

Nhiều phụ huynh đến với Du học Nam Phong chia sẻ "Con nhà chị tồ lắm, chỉ biết vác sách đi học, bố mẹ bảo học gì học đấy, con chẳng biết mình thích cái gì" hay "Bạn nhà chị dễ lắm, con hay bảo học gì cũng được, con không có niềm yêu thích đặc biệt cái gì cả".

Và câu trả lời là: Điều đó hoàn toàn bình thường.

Ở độ tuổi này, rất nhiều các bạn học sinh chưa có đủ trải nghiệm để biết mình muốn theo đuổi nghề gì trong tương lai. Điều quan trọng không phải là chọn thật nhanh, mà là có phương pháp để khám phá bản thân.

Hiện nay có khá nhiều công cụ hỗ trợ định hướng nghề nghiệp rất phổ biến với các bạn học sinh, gia đình như:

• MBTI
• Holland Code (RIASEC)
• DISC
• Các bài đánh giá năng lực, tính cách và sở thích nghề nghiệp

Những bài đánh giá này không thể thay thế việc các bạn quyết định ngành học, nhưng sẽ giúp các bạn học sinh hiểu rõ hơn về:

• Điểm mạnh của bản thân
• Cách tư duy và làm việc
• Môi trường phù hợp
• Nhóm ngành có khả năng phát triển tốt

Ngoài ra, Du học Nam Phong luôn khuyến khích học sinh tham gia các workshop hướng nghiệp, khóa học trải nghiệm, câu lạc bộ STEM, lập trình, nghiên cứu khoa học hoặc các chương trình tham quan doanh nghiệp... để khám phá ra tiềm năng, niềm yêu thích, hứng thú của bản thân mình.

Đôi khi chỉ sau một vài lần trải nghiệm thực tế, các con sẽ nhận ra điều mình thích rõ hơn bất kỳ bài kiểm tra nào.

5. Đừng bỏ qua nền tảng của gia đình - Con "nhà nòi"

Có một yếu tố rất thực tế ở xã hội Việt Nam, đó là background của gia đình.

Nếu bố mẹ đã làm việc nhiều năm trong một lĩnh vực hoặc đang có doanh nghiệp riêng, đây có thể là một lợi thế rất lớn cho con sau này.

Rõ ràng, gia đình làm trong lĩnh vực xây dựng hoặc bất động sản, con theo học Xây dựng, Kiến trúc hoặc Quản lý dự án sẽ có nhiều cơ hội phát triển, gia đình kinh doanh dược phẩm hoặc thiết bị y tế, các ngành Dược, Công nghệ sinh học hay Kỹ thuật Y sinh có thể là lựa chọn phù hợp, hay gia đình làm trong lĩnh vực công nghệ, con theo học IT, AI hoặc Data Science sẽ dễ tận dụng được kinh nghiệm, mạng lưới quan hệ và cơ hội nghề nghiệp sẵn có,...

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bố mẹ nên áp đặt con phải nối nghiệp. Nhưng nếu năng lực, sở thích của con và nền tảng của gia đình có sự giao thoa, đó sẽ là một lợi thế rất lớn để xây dựng sự nghiệp sau này.

Lời khuyên dành cho các bậc phụ huynh, các bạn học sinh

Định hướng ngành càng sớm, hồ sơ du học càng có lợi thế

Khi đã xác định được ngành học, các bạn học sinh và gia đình sẽ biết cách xây dựng hồ sơ theo đúng mục tiêu:

• Duy trì GPA phù hợp với ngành học mong muốn.
• Chọn các môn học có lợi cho việc xét tuyển.
• Tham gia hoạt động ngoại khóa liên quan đến lĩnh vực mình theo đuổi.
• Xây dựng dự án cá nhân hoặc nghiên cứu khoa học nếu hướng tới học bổng.
• Chuẩn bị chứng chỉ tiếng Anh và các kỳ thi chuẩn hóa đúng thời điểm.

Một bộ hồ sơ có định hướng rõ ràng luôn tạo được ấn tượng tốt hơn rất nhiều so với một hồ sơ chỉ được chuẩn bị gấp rút ở năm cuối cấp.

Lời kết

Không có ngành học nào phù hợp với tất cả mọi người. Một lựa chọn đúng không chỉ dựa trên việc thị trường lao động đang cần gì, mà còn cần cân bằng giữa năng lực của học sinh, sở thích cá nhân và định hướng của gia đình.

Điều quan trọng nhất là đừng đợi đến khi chuẩn bị nộp hồ sơ mới bắt đầu nghĩ đến chuyện chọn ngành. Càng có định hướng sớm, các con càng có nhiều thời gian để xây dựng một lộ trình học tập rõ ràng, chuẩn bị hồ sơ chất lượng và nắm bắt nhiều cơ hội học bổng hơn.

Nếu gia đình vẫn đang băn khoăn chưa biết con phù hợp với lĩnh vực nào, hoặc muốn xây dựng lộ trình du học ngay từ lớp 10, Du học Nam Phong sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh và học sinh trong từng bước định hướng. Đôi khi, chỉ một buổi tư vấn đúng thời điểm cũng có thể giúp cả gia đình tiết kiệm rất nhiều thời gian, chi phí.

Amy N